Trang chủ Tản mạn Trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc!

Trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc!

Tác giả: Người Hai Quê
2910 views

Mắm ruốc có phải mắm tôm không? Mắm tôm và mắm ruốc làm từ gì? Còn mắm tép là gì? Đã tới lúc chúng ta cần trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc!

Kính chào quý bạn đọc của VietFlavour!

Có lẽ trong mỗi chúng ta, chắc ít nhất một lần được nếm thử cái hương vị trông có vẻ không được thơm cho lắm, nhưng lại là món gia vị được xem là “Quốc hồn Quốc túy” của người Việt Nam – Mắm. Mà nói tới mắm lại có muôn vàn loại mắm, và mỗi nơi, mỗi vùng miền lại có một loại mắm đặc trưng khác nhau. Nào là mắm tôm, mắm tép, mắm ruốc, mắm linh, mắm ba khía, mắm ruột, mắm nêm

Và nói đến đây, chắc sẽ có rất, rất nhiều người cũng giống như tác giả luôn có một thắc mắc không nhỏ về loại mắm nổi tiếng nhất, hiện diễn tại mọi miền khắp cả nước đó là mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc, nhưng lại không thể nào phân biệt được đâu là mắm tôm, đâu là mắm ruốc, và đâu là mắm tép.

mắm ruốc có phải mắm tôm không - Trả lại đúng tên cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc - VietFlavour

Bình thường thì nhiều người cũng có thể phân biệt được dễ dàng 3 loại mắm trên. Nhưng kỳ thực lại không hẳn là đúng, bởi cùng là một loại mắm, nhưng có người lại gọi là mắm tôm, có người gọi là mắm ruốc, và cũng có người gọi là mắm tép, và đều cho là đúng.

Vậy kỳ thực mắm ruốc có phải mắm tôm không? Mắm ruốc có phải là mắm tép không? Mắm tôm làm từ gì? Mắm ruốc làm từ gì? Và mắm tép là gì?…

Thậm chí các thông tin, tên sản phẩm được đăng trên mạng, kể cả báo chí, truyền hình đều có sự nhầm lẫn khiến cho chúng ta càng thêm bị “rối”. Như vậy để thấy được sự nhầm lẫn rất lớn trong cách gọi các loại mắm nổi tiếng nhất Việt Nam, mà chúng ta tưởng như đã biết vì quá dân giã, quen thuộc.

Bởi vậy, VietFlavour thiết nghĩ đã đến lúc chúng ta cần:

Trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc!

Để làm được điều đó, đầu tiên chúng ta cần tìm hiểu:

Con tôm là gì? Con tép là gì? Và con ruốc là gì?

Tôm thì chắc ai cũng biết rồi phải không ạ, nếu VietFlavour mà định nghĩa lại coi chừng lại trở nên vô duyên ấy chứ. Có thể kể tới một số loại tôm như tôm đất, tôm càng xanh, tôm sắt, tôm thẻ, tôm sú, tôm hùm, tôm gọng

Tôm sống

Mớ tôm đất thật tươi ngon biết bao, tất nhiên nó không phải là con tép rồi!!!

Còn tép thì cũng rất quen thuộc luôn, nhưng như thế không có nghĩa là không có sự nhầm lẫn. Và VietFlavour nghĩ sự nhầm lẫn trong 3 cái tên mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc là xuất phát từ đây – con tép.

Cái nhầm lẫn ở chỗ người dân tại một số vùng có cách gọi con tôm là tép, hay có thể là gọi những con tôm nhỏ là tép (bởi nhiều lần tác giả khi đi vào quán cơm ở Sài Gòn được nghe giới thiệu các món tép kho, nhưng kỳ thực nó là con tôm to bằng ngón tay út rồi).

Nhưng chúng ta cần phải xác định rõ, tép là một loại giáp xác rất giống con tôm nhỏ. Nhưng nó lại không phải là con tôm, bởi kích thước của nó chỉ lớn tối đa cũng chỉ bằng ruột bút bi.

Con tép không phải là con tôm

Nhớ nhé, tép không thể nào lớn lên thành con tôm được nhé!

Nói tới đây thì con tôm còn nhỏ thì thế nào? Xin trả lời rằng con tôm nhỏ, hay con tôm con thì nó chỉ là con tôm con. Có thể chúng ta gọi là tép vì kích thước giống con tép, nhưng kỳ thật cần phải xác định rõ chính xác tép và tôm là hai loài hoàn toàn khác nhau.

Cần nói rõ thêm về con tép. Con tép được chia thành 2 loại, một loại là tép đồng (tép sông), một loại là tép biển. Với tép đồng, thì tác giả nghĩ mọi người trên khắp cả nước đều gọi nó là con tép. Nhưng tép đồng rất ít nên có lẽ ít khi nào chúng ta được sử dụng đúng món mắm tép đồng, trừ người dân ở quê.

Tép đồng - VietFlavour

Hình ảnh mớ tép đồng nhảy tanh tách rất đỗi quen thuộc đến thân thương với bao người lớn lên ở mọi miền quê đồng ruộng. Và tất nhiên nó không phải là tôm hay con tôm còn nhỏ rồi!

Con tép là cách gọi để chỉ con vật giống con tôm nhưng rất nhỏ

Còn riêng với con tép biển, thì một số nơi gọi là tép biển, một số nơi gọi là con moi, và một số nơi gọi là con ruốc. Cách gọi này không phải là cách gọi theo vùng miền, ví dụ như ở miền Trung, mà thực tế như quê của tác giả, cả tỉnh gọi là con ruốc, nhưng ngôi làng của tác giả ở lại gọi là con tép biển. Bởi vậy:

Tép biển, con moi (tép moi) và con ruốc là các cách gọi khác về một loài tép sống ở biển

Tép biển còn gọi là ruốc biển, con moi, tép moi

Tép biển còn được gọi là con ruốc, con moi, tép moi. Có màu hồng khác với tép đồng có màu đất.

Tới đây, có lẽ chúng ta đã phân biệt được đâu là con tôm, đâu là con tép, và đâu là con ruốc rồi đúng không ạ! Và điều tác giả mạn phép muốn được cùng tất cả chúng ta hiểu thật đơn giản:

  • Tôm có kích thước lớn
  • Tép hay còn gọi là ruốc, moi
  • Tép có kích thước rất nhỏ (tép không thể lớn lên thành con tôm)
  • Con tôm không phải là con tép

Một khi đã xác định được như vậy, thì chúng ta cần:

Trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc!

  • Mắm tôm làm từ con tôm
  • Mắm tép đồng làm từ tép đồng (rất hiếm có hiện nay)
  • Mắm ruốc làm từ tép biển (gần như tất cả các loại ruốc hiện nay đều làm từ tép biển)

Nhưng một cái khó chính nhất khiến chúng ta nhầm lẫn là cách gọi các loại mắm.

Mắm tôm được làm từ tôm hay tép - Trả lại đúng tên cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc - VietFlavour

Rõ ràng mắm được làm từ con ruốc (tép biển, moi) thì phải gọi là mắm ruốc mới đúng chứ nhỉ!!!

Hình như ở miền Bắc, mọi người thường gọi mắm tép (mắm ruốc) là mắm tôm. Cùng là mắm ruốc (đã trả lại đúng tên) nhưng một số người gọi là mắm tôm, một số người gọi là mắm ruốc, một số người gọi là mắm tép, và một số người gọi là mắm moi. Loạn xì ngầu, chóng cả mặt luôn.

Các loại mắm tôm gắn liền với thịt chó, hay giả cầy (để cho mọi người dễ mường tượng) đều được làm từ con ruốc, bởi vậy, nếu chúng ta gọi đúng thì phải là mắm ruốc chứ.

Còn nhớ ở quê tác giả, mắm làm từ tép đồng gọi là ruốc điềm (thơm và ngon), mắm làm từ tép biển gọi là ruốc hôi (bởi nó có mùi hôi hơn).

Mặt khác, lấy một ví dụ là món tôm chua – Đặc sản Huế rất nổi tiếng. Thì theo tác giả, cách gọi mắm tôm ở đây mới thực sự chính xác, bởi mắm được làm từ con tôm.

Mắm làm từ tôm mới gọi là mắm tôm - Trả lại đúng tên cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc - VietFlavour

Không mong muốn chúng ta phải thay đổi cách gọi, bởi nhiều khi đó là văn hóa, là bản sắc của mỗi người, mỗi vùng miền, và tất cả chúng ta nên trân trọng và giữ gìn điều đó. Nhưng để khép lại bài viết này, tác giả mong muốn, rất mong muốn được cùng tất cả chúng ta, dù là người miền Bắc, miền Trung, hay miền Nam, hay một vùng miền nào, thì chúng ta cần hiểu rõ dù có gọi như thế nào thì tới cuối cùng cũng cần Trả lại đúng tên gọi cho mắm tép, mắm tôm và mắm ruốc! Bạn nghĩ có đúng không ạ?

Trả lại đúng tên gọi cho mắm tôm, mắm tép và mắm ruốc

Trả lại đúng tên gọi cho mắm tôm, mắm tép và mắm ruốc

9 các bình luận

Ngọc 08/02/2019 - 12:37 sáng

Xin được trao đổi ý kiến cá nhân thế này: Hình ảnh tác giả đưa ra là mớ Tôm. Những con Tôm nhỏ hơn hình ảnh trên của tác giả (bé xíu, rang với Khế chua mà ăn sẽ rất ngon) thì ở nhiều nơi gọi là Tôm riu.
Còn Tép là khái niệm không dùng để chỉ một Động vật cụ thể, ở một số nơi gọi là “mớ Tép”. Về bản chất mớ tép là một hỗn hợp gồm nhiều loại con nhỏ: cá nhỏ (Bống, Đòng Đong, cá Cờ còn gội Săn Sắt, Giếc nhỏ xíu…vv), Tôm nhỏ (Tôm riu) và các Động vật nhỏ khác (ví dụ: ấu trùng của Chuồn Chuồn, con Xin Tương…vv). Tóm lại không có con Tép cụ thể, mà chỉ có mớ Tép thôi. Xin cảm ơn đã theo dõi!
P/S: Những thông tin đó là Tôi được nghe ở chương trình “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” vào thời gia từ 7h00 – 7h15, nhưng không nhớ ngày, tháng, năm phát thanh vì phát lâu rồi (khoảng những năm 1978-1980 năm), ngày đó chương trình còn giải thích vì sao gọi là hoa “Dâm Bụt” nhưng giờ Tôi không nhớ nữa.

Reply
Người Hai Quê 14/02/2019 - 9:24 sáng

Xin chân thành cảm ơn Ngọc! Những ý kiến đóng góp của bạn sẽ là một thông tin rất hữu ích dành cho tất cả mọi người.

Reply
Nguyễn Mạnh Hùng 02/11/2019 - 8:55 chiều

Tiếng Anh tôm nhỏ, to, tép ruốc đều là shrimp còn cá to bé đều là fish. Vì theo mình nghĩ cùng loài khác chi thôi. Miền Bắc gọi tôm và cá giống tên khoa học. MB k có loài động vật nào là con tép chỉ có mớ tép.

Reply
Lê minh 30/05/2019 - 11:56 chiều

Cả cái miền nam ( mình dám khẳng định như vậy) gọi con nhỏ kia là tép, con tép biển là ruốc, còn cá nhỏ mà gọi là tép thì xin chào thua. Không 1 người miền nam nào gọi cá nhỏ là tép cả, và tép nhỏ không thể lớn thành tôm. 2 loại nó khác nhau. Cứ ra khỏi nhà về nam mà hỏi, thế giới rộng lắm đừng ở dưới giếng mà đính chính. Vào nam mà gặp con nhỏ mà kêu tôm người ta cười vô mặt đó.

Reply
phan an đông 05/04/2019 - 5:24 chiều

mình lạy bạn đấy ad àh bạn nên nhớ chỉ có những người đi biển có kinh nghiệm và hiểu biết chút mới biết là còn tép chính là con tôm. là 1 loài lột vỏ để lớn, và mình nói cho bạn 1 đặc điểm như này để bạn đỡ phân vân. mình là người đi biển và cũng không phải người đi biển nào cũng biết chuyện tôm tưpa và rất bảo thủ khi nói con tép không phải con tôm, và mình nói để cho ad mở rộng kiến thức chút trước khi viết bài. ad tìm hộ cho mình con tép nào có trứng 1 cái . tìm thử có con tepa nào có trứng không thì hãy viết bài nhé . nhà mình làm nghề đánh tép nhưng nói thật mình khẳng định 100% không có con tép nào to nhỏ có trứng cả và phải đính chính rằng con tép nhỏ chính là con tôm sau 5 lần lột xác để trưởng thành.

Reply
Người Hai Quê 09/04/2019 - 5:42 chiều

Đầu tiên, xin chân thành cảm ơn bạn Phan Anh Đông đã đóng góp ý kiến. Về việc con tép là con tôm con theo như quan điểm của bạn, hay con tép và con tôm là hai loài khác nhau theo như tác giả là đúng hay sai, chúng ta cần nhiều ý kiến hơn nữa của quý bạn đọc.
Với kiến thức hạn hẹp của mình, tác giả vẫn bảo lưu quan điểm rằng con tép và con tôm là hai loài khác nhau. Và tác giả có tiếp xúc trực tiếp hay gì chưa thì xin phép quý bạn đọc được kể ngày xưa khi còn bé ở quê, Mệ (là mẹ theo tiếng quê tác giả) cứ tầm 4 giờ sáng là đi “cất rớ” (cái rớ bắt tép chỉ nhỏ chừng 40x40cm làm bằng vải màn), và cái hình ảnh mớ tép lộn trong đó một vài con cá bống nhỏ, cá giếc nhỏ, tôm… đã in hằn trong ký ức tuổi thơ của tác giả, mà sẽ chẳng thể nào tìm lại được lần nữa (theo ý kiến khác của bạn Ngọc ở phần bình luận trên thì tất cả tép, cá nhỏ đều gọi là tép).
Cất rớ tép
Hình minh họa người đi chất rớ tép!
Trở lại chuyện con tép có trứng hay không như bạn Đông hỏi để chứng minh nếu có trứng thì tép và tôm là hai loài khác nhau?
Mớ tép đồng
Quý bạn đọc có thể nhìn kỹ dưới bụng một số con tép trong hình có màu hơi xanh rêu khác với màu cơ thể của chúng, đó chính là trứng tép.
Đó cũng chỉ là sự hiểu biết hạn hẹp của tác giả, rất mong bạn Đông cũng như toàn thể quý độc giả, bà con góp ý thêm để tất cả chúng ta được hiểu biết hơn, cũng như giúp đưa chúng ta trở về gần hơn với ký ức tuổi thơ, với hương vị quê nhà!

Reply
Lê Tấn Thắng 19/05/2019 - 8:19 sáng

Phan An Đông ruốc, tép, tôm thực chất là những loại khác nhau. Có tên khoa học hẳn hoi. Và xin khẳng định với bạn là tép nhỏ hơn ngón tay út vẫn có trứng nhé. Vì nó đã trưởng thành. Bạn có thể tham khảo thêm ở đây.
https://vi.m.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9p

Reply
Nguyễn chí thanh 10/06/2019 - 1:18 chiều

màu xanh dưới bụng chính xác la trứng rồi. Hồi nhỏ tui cũng từng đi cào tép đồng

Reply
Dan 31/08/2019 - 8:02 chiều

M que ha tay.thuoc xu doai.o m ko co bien.nen moi nguoi goi con tom dong (nuoc ngot) la tom,tom ma be be goi la tom riu.con tep thi de goi chung cho cac loai ca nho hoac hon hop cua ca nho lan it tom riu.m o canh song hong.o song chi thay co 2 loai tom:1 loai lon co the bang ngon tay va 1 loai chi bang hat do den dai 2cm

Reply

Hãy cho biết cảm nghĩ của mình về bài viết!